Mood Management Theory: Vì sao chúng ta lựa chọn nội dung truyền thông theo tâm trạng?
Mood Management Theory (MMT) – Thuyết quản lý tâm trạng là một lý thuyết trong tâm lý học truyền thông, được phát triển bởi nhà tâm lý học Dolf Zillmann, đặc biệt qua công trình nghiên cứu xuất bản năm 1988.
Lý thuyết giải thích cách con người chủ động lựa chọn và sử dụng nội dung truyền thông, đặc biệt là các nội dung giải trí, nhằm điều chỉnh trạng thái tâm trạng của mình.
Hãy thử hình dung:
Sau một ngày làm việc căng thẳng, bạn quyết định xem một bộ phim thể loại nào? Hoặc khi cảm thấy buồn chán, bạn tìm đến những bài nhạc nào?
Những lựa chọn này có thể không hoàn toàn ngẫu nhiên. Chúng có thể phản ánh mong muốn điều chỉnh trạng thái tâm trạng thông qua việc tiếp xúc với nội dung truyền thông.
Mood Management Theory giúp chúng ta hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa tâm trạng, lựa chọn nội dung và hành vi sử dụng truyền thông trong đời sống hằng ngày.
1. Mood Management Theory là gì?
Mood Management Theory cho rằng con người có xu hướng lựa chọn những nội dung truyền thông có khả năng giúp họ điều chỉnh trạng thái tâm trạng theo hướng dễ chịu hơn.
Trong lý thuyết này, tâm trạng được hiểu là trạng thái cảm xúc tương đối kéo dài, có thể ảnh hưởng đến cách cá nhân cảm nhận và phản ứng với môi trường xung quanh.
Khi trải nghiệm một trạng thái tâm trạng không mong muốn, cá nhân có thể tìm kiếm những nội dung truyền thông có khả năng làm giảm sự khó chịu hoặc thay đổi trạng thái đó.

Mood Management Theory cho rằng con người có xu hướng lựa chọn những nội dung truyền thông có khả năng giúp họ điều chỉnh trạng thái tâm trạng theo hướng dễ chịu hơn.
Ví dụ:
- Khi căng thẳng, một người có thể nghe nhạc nhẹ hoặc xem chương trình giải trí
- Khi buồn chán, họ có thể tìm đến những bộ phim hài hoặc nội dung có nhịp điệu sôi động.
- Khi cảm thấy quá phấn khích hoặc bị kích thích, họ có thể lựa chọn những nội dung nhẹ nhàng hơn để thư giãn.
Như vậy, việc lựa chọn nội dung truyền thông không chỉ phụ thuộc vào sở thích cá nhân mà còn có thể liên quan đến trạng thái tâm trạng tại thời điểm lựa chọn.
2. Tại sao con người sử dụng truyền thông để điều chỉnh tâm trạng?
Theo Zillmann, con người có xu hướng tìm kiếm và duy trì những trạng thái tâm trạng dễ chịu, đồng thời giảm thiểu những trạng thái khó chịu.
Các phương tiện truyền thông có thể trở thành một nguồn lực giúp cá nhân thực hiện điều này.
Ví dụ, âm nhạc có thể giúp thư giãn, phim ảnh có thể mang lại trải nghiệm giải trí, còn những chương trình truyền hình thú vị có thể giúp người xem tạm thời chuyển sự chú ý khỏi những áp lực trong cuộc sống.
Điều đáng chú ý là mỗi người không nhất thiết lựa chọn cùng một loại nội dung khi có cùng trạng thái tâm trạng.
Một người đang buồn có thể nghe nhạc vui để cải thiện tâm trạng. Nhưng một người khác lại muốn nghe những bản nhạc buồn vì cảm thấy chúng phản ánh đúng trải nghiệm của mình.
Do đó, việc điều chỉnh tâm trạng thông qua truyền thông không đơn giản là chuyển từ cảm xúc tiêu cực sang cảm xúc tích cực. Nó còn liên quan đến cách cá nhân phản ứng với những đặc điểm của nội dung được tiếp nhận.
3. Những yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn nội dung truyền thông
Trong Mood Management Theory, Zillmann đề cập đến những đặc điểm của nội dung truyền thông có ảnh hưởng đến khả năng điều chỉnh tâm trạng.
Có thể khái quát thành bốn yếu tố quan trọng:
3.1. Hedonic Valence – Giá trị cảm xúc
Đây là mức độ một nội dung được cảm nhận là dễ chịu hay khó chịu đối với người tiếp nhận.
Ví dụ:
Một người đang có tâm trạng không vui có thể lựa chọn một chương trình hài hước vì nội dung này mang lại trải nghiệm tích cực.
Ngược lại, khi muốn duy trì trạng thái thư giãn, họ có thể tránh những nội dung gây căng thẳng hoặc lo lắng.
3.2. Arousal Potential – Khả năng kích thích
Yếu tố này đề cập đến mức độ nội dung có khả năng tạo ra sự kích thích hoặc thay đổi mức độ hưng phấn tâm lý.
Ví dụ:
- Một người đang buồn chán có thể lựa chọn âm nhạc sôi động hoặc chương trình thể thao.
- Một người đang căng thẳng có thể tìm đến âm nhạc nhẹ nhàng hoặc những chương trình có nhịp điệu chậm.
Việc lựa chọn phụ thuộc vào mức độ kích thích mà cá nhân mong muốn trải nghiệm.
3.3. Absorption Potential – Khả năng cuốn hút
Đây là khả năng nội dung truyền thông thu hút sự chú ý và khiến người tiếp nhận tập trung vào trải nghiệm đang diễn ra.
Ví dụ:
Khi gặp áp lực trong công việc, một người có thể xem một bộ phim hấp dẫn hoặc đọc một câu chuyện thú vị để tạm thời chuyển sự chú ý khỏi những suy nghĩ gây căng thẳng.
Nội dung có khả năng cuốn hút cao có thể giúp cá nhân tạm thời tách khỏi những trải nghiệm tâm trạng không mong muốn.
3.4. Semantic Affinity – Sự tương đồng về nội dung và ý nghĩa
Yếu tố này đề cập đến mức độ nội dung truyền thông có liên hệ về mặt ý nghĩa với những vấn đề, trải nghiệm hoặc trạng thái tâm lý mà cá nhân đang quan tâm.
Ví dụ:
Một người đang trải qua mất mát có thể lựa chọn xem một bộ phim có chủ đề về sự chia ly hoặc vượt qua nghịch cảnh.
Nội dung đó có thể khiến họ liên tưởng đến trải nghiệm của bản thân và tác động đến tâm trạng theo những cách khác nhau.
Trong mô hình quản lý tâm trạng, cá nhân thường có xu hướng lựa chọn những nội dung ít tạo ra sự liên tưởng trực tiếp đến những nguyên nhân gây ra tâm trạng không mong muốn.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa con người luôn tránh những nội dung có ý nghĩa cảm xúc đối với mình. Trên thực tế, nhiều người chủ động tìm đến những tác phẩm buồn hoặc có nội dung tương đồng với trải nghiệm cá nhân vì những lý do khác như đồng cảm, tìm kiếm ý nghĩa hoặc chiêm nghiệm.
4. Mood Management Theory trong đời sống và truyền thông hiện đại
Lý thuyết này giúp chúng ta hiểu nhiều hành vi sử dụng truyền thông quen thuộc.
4.1. Lựa chọn âm nhạc theo tâm trạng
Âm nhạc là một trong những phương tiện phổ biến mà con người sử dụng để điều chỉnh cảm xúc và tâm trạng.
Một người có thể nghe nhạc nhẹ khi muốn thư giãn, nghe nhạc sôi động khi cần tăng sự hứng khởi hoặc lựa chọn những bản nhạc chậm khi muốn có không gian suy ngẫm.
Việc lựa chọn âm nhạc có thể phản ánh cả trạng thái tâm trạng hiện tại lẫn trạng thái mà cá nhân mong muốn đạt được.
4.2. Xem phim và nội dung giải trí
Khi cảm thấy mệt mỏi sau một ngày làm việc, nhiều người lựa chọn những chương trình giải trí nhẹ nhàng thay vì các nội dung đòi hỏi sự tập trung cao hoặc có tính chất căng thẳng.
Trong trường hợp này, việc xem phim không chỉ nhằm tìm kiếm thông tin hay giải trí mà còn có thể là một cách điều chỉnh trải nghiệm tâm trạng.
4.3. Sử dụng mạng xã hội
Trong môi trường số, người dùng có thể lựa chọn những nội dung phù hợp với tâm trạng của mình: video hài hước, hình ảnh thiên nhiên, âm nhạc, câu chuyện truyền cảm hứng hoặc những nội dung mang tính giải trí.
Các nền tảng truyền thông xã hội cũng có thể cung cấp những nội dung liên tục dựa trên lịch sử tương tác và sở thích của người dùng.
Điều này gợi mở một vấn đề nghiên cứu: Mối quan hệ giữa nhu cầu điều chỉnh tâm trạng của cá nhân và khả năng đề xuất nội dung của thuật toán.

Mạng xã hội là một trong những nguồn được tìm đến với mong muốn cải thiện tâm trạng.
Tuy nhiên, cần phân biệt rằng thuật toán đề xuất nội dung không phải là một thành phần nguyên bản của Mood Management Theory. Đây là một hướng ứng dụng và mở rộng nghiên cứu trong bối cảnh truyền thông số.
5. Những giới hạn của Mood Management Theory
Mặc dù giúp giải thích nhiều hành vi lựa chọn nội dung truyền thông, Mood Management Theory không thể giải thích toàn bộ động cơ sử dụng truyền thông của con người.
Một số giới hạn cần lưu ý:
- Không phải mọi hành vi sử dụng truyền thông đều nhằm điều chỉnh tâm trạng. Con người còn sử dụng truyền thông để học hỏi, tìm kiếm thông tin, kết nối xã hội và khám phá những trải nghiệm mới.
- Không phải lúc nào con người cũng lựa chọn nội dung mang lại cảm xúc tích cực. Đôi khi họ chủ động tìm kiếm những nội dung buồn, đáng sợ hoặc gây xúc động.
- Tác động của nội dung truyền thông không giống nhau ở tất cả mọi người. Cùng một bộ phim hoặc bản nhạc có thể tạo ra những phản ứng cảm xúc khác nhau tùy thuộc vào trải nghiệm, sở thích và bối cảnh cá nhân.
Vì vậy, Mood Management Theory nên được hiểu là một cách tiếp cận giúp giải thích một nhóm động cơ và hành vi lựa chọn truyền thông, chứ không phải một mô hình giải thích tất cả các quyết định tiếp nhận nội dung.
6. Vì sao nên tìm hiểu Mood Management Theory?
Mood Management Theory giúp chúng ta nhìn nhận việc sử dụng truyền thông từ một góc độ gần gũi với đời sống tâm lý: con người không chỉ tìm kiếm nội dung mà còn tìm kiếm những trải nghiệm cảm xúc thông qua nội dung đó.
Lý thuyết có thể được ứng dụng trong nghiên cứu:
- Tâm lý học truyền thông: Mối quan hệ giữa tâm trạng và hành vi tiếp nhận nội dung.
- Truyền thông giải trí: Cách khán giả lựa chọn phim ảnh, âm nhạc và chương trình giải trí.
- Truyền thông số: Mối quan hệ giữa trạng thái cảm xúc, hành vi sử dụng mạng xã hội và lựa chọn nội dung.
- Nghiên cứu hành vi người dùng: Động cơ lựa chọn và duy trì tương tác với các nền tảng truyền thông.
Một câu hỏi đáng suy ngẫm khi tìm hiểu lý thuyết này là:
Chúng ta lựa chọn nội dung truyền thông vì nội dung đó phản ánh tâm trạng hiện tại, hay vì chúng ta hi vọng nó sẽ giúp mình trở thành một người có tâm trạng khác?
Câu hỏi này mở ra một góc nhìn thú vị về mối quan hệ giữa con người, cảm xúc và thế giới truyền thông mà chúng ta tiếp xúc mỗi ngày.
Tâm lý học truyền thông ([email protected]) – Hiểu về truyền thông qua lăng kính tâm lý học. Truyền thông khoa học về tâm lý. Củng cố sức khỏe tâm lý và gắn kết những mối quan hệ, tương tác khỏe mạnh.
Zillmann, D. (1988). Mood management: Using entertainment to full advantage. In L. Donohew, H. E. Sypher, & E. T. Higgins (Eds.), Communication, social cognition, and affect (pp. 147–171). Lawrence Erlbaum Associates.
Zillmann, D. (2000). Mood management in the context of selective exposure theory. Annals of the International Communication Association, 23(1), 103–123.
Tóm tắt nhanh
Các ý chính trong bài
- 1. Mood Management Theory là gì?
- 2. Tại sao con người sử dụng truyền thông để điều chỉnh tâm trạng?
- 3. Những yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn nội dung truyền thông
- 3.1. Hedonic Valence – Giá trị cảm xúc
- 3.2. Arousal Potential – Khả năng kích thích
- 3.3. Absorption Potential – Khả năng cuốn hút
- 3.4. Semantic Affinity – Sự tương đồng về nội dung và ý nghĩa
- 4. Mood Management Theory trong đời sống và truyền thông hiện đại
- 4.1. Lựa chọn âm nhạc theo tâm trạng
- 4.2. Xem phim và nội dung giải trí
Sorry, the comment form is closed at this time.